Hareketsiz Stok Nedir? Tespit Etme ve Eritme Yolları

Oğuzhan Genç · Finans Uzmanı7 dk okuma

Hareketsiz stok, belirlediğiniz bir süre boyunca hiç satılmayan, kullanılmayan ya da yeri değişmeyen üründür. Rafta durur, parasını ödemişsinizdir ama kasaya geri dönmez. Hangi ürünün bu gruba girdiğini anlamak için iki şey gerekir: işletmenize uygun bir süre sınırı ve güvenilir bir sayım verisi. Aşağıda bu sınırı nasıl koyacağınızı, ürünleri nasıl ayıklayacağınızı ve eritme seçeneklerini sırasıyla anlatıyoruz.

Bir Ürün Ne Zaman Hareketsiz Sayılır?

Herkes için geçerli tek bir süre yoktur, çünkü ürünün doğal satış hızı işletmeden işletmeye değişir. Markette iki hafta satılmayan bir bisküvi alarm verirken, hırdavatçıda altı ay bekleyen özel ölçü bir vida olağan sayılabilir. Bu yüzden sınırı ürün grubuna göre koymak en sağlıklı yoldur.

Pratik bir başlangıç için ürünlerinizi üç gruba ayırın:

  • Hızlı dönen ürünler: Günlük ya da haftalık satılan kalemler. Bir aydır çıkış görmüyorlarsa inceleyin.
  • Orta hızdaki ürünler: Ayda birkaç kez satılan kalemler. Üç ay sınırı çoğu işletme için makul bir başlangıçtır.
  • Yavaş dönen ürünler: Yedek parça ya da özel ölçü gibi talep üzerine satılan kalemler. Altı ay ya da bir yıl gibi daha uzun bir sınır seçin.

Bu süreler kesin kural değildir; kendi satış geçmişinize bakarak ayarlayın. Mevsimlik ürünleri ayrı değerlendirin. Yazın satılmayan bir soba, kasım ayına kadar sorunlu sayılmaz.

Yavaş satılan ürünle ölü ürünü de karıştırmayın. Yavaş ürün az da olsa satılır ve fiyat listenizde kalmayı hak edebilir. Ölü ürünün ise artık alıcısı yoktur: modeli kalkmış, ambalajı eskimiş ya da tek bedeni kalmış olabilir. İkisine aynı müdahaleyi yapmak gereksiz indirime yol açar.

Hareketsiz Stok Neden Birikir?

Birikmenin nedeni çoğu zaman tek bir yanlış karar değil, küçük alışkanlıklardır. Sık karşılaşılan nedenleri bilirseniz aynı ürünü yeniden almaktan kaçınırsınız.

  • Toplu alım indirimi: Tedarikçi indirimi için ihtiyacın üzerinde alınan koli, aylarca rafta kalır.
  • Yanlış tahmin: Geçen sezon iyi satan ürün, bu sezon aynı talebi görmeyebilir.
  • Model ve ambalaj değişimi: Yeni seri geldiğinde eski seri arka rafa itilir ve unutulur.
  • Görünmeyen raf: Depo köşesinde ya da üst rafta duran ürün müşterinin karşısına çıkmaz.
  • Kayıt hatası: Sistem 12 adet gösterdiği için yeniden sipariş verilmez, oysa ürünün bir kısmı başka rafta bekliyordur.
  • Çift stok kartı: Aynı ürün iki kartta durursa satış birine, sayım diğerine yazılır ve kartlardan biri hareketsiz görünür.

Son iki madde önemlidir, çünkü burada sorun ürünün satılmaması değil, kaydın yanlış olmasıdır. Bu yüzden eritme kararından önce adedin doğruluğunu sayımla teyit edin. Kart düzeni dağınıksa önce stok kartı temizliği yapmak daha sonraki adımları kolaylaştırır.

Sayım Verisiyle Hareketsiz Ürünler Nasıl Bulunur?

En güvenilir kaynak, iki dönem arasındaki sayım sonuçlarıdır. Bir ürünün adedi iki sayım arasında değişmemişse ve bu dönemde alım da yapılmadıysa, o ürün büyük olasılıkla hiç satılmamıştır. Bu yöntem pahalı bir analiz gerektirmez, yalnızca düzenli sayım ister. Sayımın nasıl planlanacağını stok sayımı rehberinde adım adım bulabilirsiniz.

Şu sırayı izleyin:

  1. Tüm ürünleri barkodla sayın ve sonuçları Excel'e aktarın.
  2. Bir önceki dönemin sayım dosyasını yan sütuna ekleyin.
  3. İki adet aynı olan satırları işaretleyin.
  4. Dönem içinde alım yapılan ürünleri listeden ayıklayın, çünkü satılan adet yeni alımla kapanmış olabilir.
  5. Kalan listeyi kategoriye göre gruplayın ve her satıra birim alış fiyatını yazın.
  6. Adet ile alış fiyatını çarparak ürünün rafta bağladığı tutarı bulun, listeyi bu tutara göre sıralayın.

Örneğin alış fiyatı 240 TL olan bir üründen rafta 35 adet varsa, bu kalem 8.400 TL bağlıyor demektir. Alış fiyatı 15 TL olan 200 adetlik bir ürün ise 3.000 TL bağlar. Adedi az olan ilk ürün, müdahale sırasında daha öne geçer.

Önmuhasebeciniz - Ön Muhasebe uygulamasında stok kartı barkod, stok kodu, raf, grup ve alış fiyatı alanlarını tutar. Bu alanlar doluysa listeyi gruplamak kolaylaşır. Sayım sonuçlarını ve fark raporlarını Excel'e aktarabilir, kategori bazlı fark özetiyle hangi grupta sorun yoğunlaştığını görebilirsiniz. Listeyi çıkarmak için sayım sıklığınızın ürün grubuna uyması gerekir; bunun için periyodik sayım takvimi yazımıza bakabilirsiniz.

Hareketsiz Stok Nasıl Eritilir?

Listeyi çıkardıktan sonra her ürüne aynı indirimi uygulamak yerine, ürünün durumuna uygun yolu seçin. En az kayıplı yöntemden başlayıp gerekirse bir sonrakine geçmek iyi bir sıradır.

Yerini değiştirin. Üst rafta ya da depo köşesinde duran ürünü kasa önüne, göz hizasına veya çok satan ürünlerin yanına alın. Bazen ürünün sorunu fiyat değil, görünmemesidir. Şubeleriniz varsa ürünü talebin olduğu şubeye taşımak da işe yarar; bu durumda depolar arası transfer kaydını açın ki iki noktada da doğru adet görünsün.

Tedarikçiye iade edin. Ürün yeni, ambalajı sağlam ve anlaşmanız uygunsa iade ya da değişim isteyin. Yeni sipariş görüşmesi bu teklif için iyi bir fırsattır, çünkü tedarikçi eski ürünü yeni alımla takas etmeye daha istekli olabilir.

Paket yapın. Yavaş ürünü, çok satan bir ürünle birlikte tek fiyata sunun. Kırtasiyede defter ve kalem seti, hırdavatta vida ve dübel paketi bu mantıkla çalışır. Paket fiyatı, tek tek indirim yapmaktan daha az marj kaybettirebilir.

Kampanya yapın. İndirim yaparken alt sınırı önceden belirleyin. Örneğin alış fiyatı 100 TL olan ürünü 130 TL'ye satmak, kârdan vazgeçse de bağlı parayı kasaya geri getirir. Bu parayla hızlı dönen ürün almak, ürünün rafta beklemesinden çoğu zaman daha iyi sonuç verir.

Stoktan çıkarın. Satılma ihtimali kalmayan, hasarlı ya da tarihi geçmiş üründe son seçenek stok çıkışıdır. Ürünü stok kartından elle çıkarın, açıklamaya nedenini yazın. Fire ve imha işlemlerinin belgelendirilmesi için mali müşavirinize danışın.

Yeniden Birikmesini Nasıl Önlersiniz?

Bir kez temizlik yapmak yetmez; alışkanlık değişmezse raf birkaç ay sonra yeniden dolar. Birkaç basit kural, listenin kısa kalmasını sağlar.

İlk kural, alım kararından önce eldeki adede bakmaktır. Bunun için sayılmış bir stok verisi gerekir, çünkü sistemdeki adet yanlışsa sipariş de yanlış olur. Stok kartına tanımlayacağınız minimum stok seviyesi, hızlı dönen ürünlerde sipariş zamanını gösterir. Yavaş ürünlerde bu seviyeyi düşük tutun. Hesabın ayrıntısı için minimum stok yazımıza bakabilirsiniz.

İkinci kural, listeyi takvime bağlamaktır. Her sayımdan sonra aynı dosyayı güncelleyin ve bir önceki listede kalan ürünlerin durumunu kontrol edin. Üç sayım boyunca listeden çıkmayan ürün için artık karar verme zamanı gelmiştir.

Üçüncü kural, toplu alım teklifini hesapla değerlendirmektir. İndirim kazancını, paranın rafta bekleyeceği süreyle birlikte düşünün. Ürün hızlı dönüyorsa teklif mantıklıdır; yavaş dönüyorsa daha küçük partiyle almak daha güvenlidir.

Bu düzeni kurduğunuzda sayım yalnızca farkı bulan bir iş olmaktan çıkar, satın alma kararlarınızı da besleyen bir veri kaynağına dönüşür.

Sıkça Sorulan Sorular

Hareketsiz stok ile ölü stok aynı şey mi?

Yakın kavramlardır ama aynı değildir. Hareketsiz ürün belirlediğiniz süre boyunca satılmamıştır, yine de alıcı bulabilir. Ölü stok ise alıcısı kalmamış üründür ve genellikle iade, paket satış ya da stok çıkışı gerektirir.

Hareketsiz stoğun maliyeti nasıl hesaplanır?

En basit hesap, rafta kalan adedi birim alış fiyatıyla çarpmaktır. Bu sonuç ürünün bağladığı parayı gösterir. Kapladığı raf alanını ve eskime riskini de karara ekleyin, çünkü bu giderler ilk hesapta görünmez.

Mevsimlik ürünler hareketsiz sayılır mı?

Sezon dışındaki bekleme tek başına sorun sayılmaz. Mevsimlik ürünü geçen yılın aynı dönemiyle karşılaştırın ve sezon içinde satılıp satılmadığına bakın. Sezon bittiğinde elde kalan adedi not alırsanız bir sonraki alımı daha doğru planlarsınız.

Hangi sıklıkla kontrol etmeliyim?

Hızlı dönen ürünlerde ayda bir, diğerlerinde üç ayda bir kontrol çoğu işletme için iyi bir başlangıçtır. En kolay yol, kontrolü sayım takvimine bağlamaktır. Böylece her sayım sonrası aynı dosyayı güncellemiş olursunuz.

Uygulama bu ürünleri kendisi listeler mi?

Bu yazıdaki yöntem, sayım sonuçlarını Excel'e aktarıp iki dönemi karşılaştırmaya dayanır. Stok kartındaki grup, raf ve alış fiyatı alanları listeyi gruplamayı ve bağlı tutarı hesaplamayı kolaylaştırır. Telefonla sayım için sayım sırasında cihazın Wi-Fi ya da mobil veriyle bağlı olması gerekir.

İndirimli satış zarar ettirir mi?

Alış fiyatının altına inerseniz o üründen zarar edersiniz, ama ürünün yıllarca rafta beklemesi de maliyetlidir. Karar verirken bağlı tutarı, kapladığı raf alanını ve yerine alınabilecek hızlı dönen ürünü birlikte düşünün. Alt fiyat sınırını kampanyadan önce belirleyin.

Stok sayımına baştan sona bakmak isterseniz: Stok sayımı nasıl yapılır? Adım adım rehber

Tüm yazılar

Pro paket · 6.500 ₺ + KDV / yıl

Sizi arayalım

Gelişmiş raporlar, ekip için yetki seviyeleri ya da öncelikli destek gerekiyorsa Pro paketi telefonda anlatalım. Numaranızı bırakın, en kısa sürede arayalım.

Adınızı ve telefonunuzu yalnızca bu geri arama talebini yanıtlamak için kullanırız. Ayrıntılar: KVKK Aydınlatma Metni. Form gönderilemezse WhatsApp'a yönlendirilirsiniz; mesajı siz gönderirsiniz.