Stokta ABC Analizi Nasıl Yapılır? Örnekle Adım Adım

Oğuzhan Genç · Finans Uzmanı8 dk okuma

ABC analizi, ürünlerinizi ciro ya da stok değerine göre üç gruba ayırma yöntemidir: az sayıda ürün cironun büyük kısmını taşır, geniş bir ürün yelpazesi ise küçük bir paya sıkışır. Bu ayrımı bilmek, sayım takviminizi ve minimum stok ayarlarınızı ürünlerin gerçek ağırlığına göre kurmanızı sağlar. Aşağıda küçük bir ürün listesiyle hesabı adım adım yapıyor, sonra bu grupları depoda nasıl kullanacağınızı anlatıyorum.

ABC Analizi Ne İşe Yarar?

Depoda her ürün aynı önemde değildir. Bir markette cironun büyük bölümü belirli bir ürün grubundan gelirken, rafların önemli bir kısmı yavaş dönen kalemlerle doludur. Bu yöntem bu dengesizliği görünür hale getirir.

Gruplar genellikle şöyle tanımlanır:

  • A grubu: Cironun ilk büyük dilimini taşıyan, sayısı az ama etkisi yüksek ürünler.
  • B grubu: Orta ağırlıktaki ürünler; ne göz ardı edilir ne de A kadar sıkı takip edilir.
  • C grubu: Cironun küçük bir kısmını oluşturan, sayısı kalabalık ürünler.

Bu ayrımın pratik karşılığı şudur: A grubunu daha sık sayarsınız, minimum stok seviyesini A grubunda daha dikkatli belirlersiniz, C grubunda ise daha uzun sayım aralıklarıyla yetinebilirsiniz.

Adım Adım: Küçük Bir Listeyle ABC Hesabı

Hesabı somutlaştırmak için beş ürünlü bir örnek kuralım. Aylık satış tutarlarını sırasıyla 40.000, 30.000, 15.000, 10.000 ve 5.000 TL kabul edelim. Toplam ciro 100.000 TL.

1. Ürünleri satış tutarına göre büyükten küçüğe sıralayın. Hesabın temeli bu sıralamadır; ürün adına ya da raf sırasına göre değil, tutara göre dizin.

2. Her ürünün toplam içindeki payını bulun. Örneğin ilk ürün 40.000 / 100.000 = %40, ikinci 30.000 / 100.000 = %30, üçüncü %15, dördüncü %10, beşinci %5.

3. Kümülatif payı hesaplayın. Örneğin ilk ürün %40, ilk ikisi toplamı %70, ilk üçü %85, ilk dördü %95, tamamı %100.

4. Grup sınırlarını çizin. Yaygın kullanım A için cironun ilk büyük dilimini, B için onu izleyen orta dilimi, C için kalan kalabalık grubu almaktır. Örneğimizde ilk iki ürün A grubuna girer. Üçüncü ürün B grubudur. Dördüncü ve beşinci ürün C grubunda kalır.

Örnek: Bu tabloda beş üründen ikisi, yani listenin küçük bir kısmı, cironun büyük bölümünü taşıyor. Kalan üç ürün ise cironun geri kalanını oluşturuyor. Sayım planınızı bu orana göre kurduğunuzda, emeğinizin büyük kısmını cironun gerçek taşıyıcılarına ayırırsınız.

Ciro mu, Stok Değeri mi? Hangi Ölçüte Göre Ayıracaksınız?

Bu hesabı iki farklı ölçütle kurabilirsiniz ve ikisi farklı sorulara cevap verir.

Satış tutarına göre yaptığınızda "hangi ürün işletmeye para kazandırıyor" sorusuna cevap bulursunuz. Sayım sıklığını ve satış odaklı takibi planlamak için bu ölçüt daha uygundur.

Stok değerine göre yaptığınızda "hangi ürün rafta ne kadar sermaye tutuyor" sorusunu görürsünüz. Bu bakış, bağlı sermayeyi azaltmak ve hareketsiz ürünleri fark etmek için işe yarar. Hareketsiz kalemleri ayıklama yöntemleri için hareketsiz stok rehberi işinize yarayabilir.

İki ölçütü birlikte kullanmak da mümkündür. Ciroda A grubunda olup stok değeri de yüksek bir ürün, hem sık sayılmalı hem de sipariş miktarı dikkatle ayarlanmalıdır.

Grupları Sayım Takvimine Nasıl Yansıtırsınız?

Bu yöntemin asıl faydası, sayım emeğinizi doğru yere yönlendirmesidir. Tam sayım ile döngüsel sayım arasındaki dengeyi kurarken bu gruplar yol gösterir. Genel çerçeve için periyodik sayım mı tam sayım mı yazısına bakabilirsiniz.

Pratik bir yaklaşım şöyledir:

  • A grubu: Ayda bir ya da daha sık döngüsel sayım. Bu ürünlerdeki küçük bir fark bile ciroya yansır, bu yüzden fark eşiğini dar tutun.
  • B grubu: Çeyrekte bir sayım çoğu işletme için yeterlidir.
  • C grubu: Yılda bir ya da tam sayım döneminde kontrol. Burada amaç hız değil, kayıtla gerçeğin kopmadığından emin olmaktır.

Bu takvimi kurarken sayım sırasında fark çıktığında ne yapacağınızı da önceden belirleyin. Sayım farkı inceleme süreci bu adımı netleştirir.

Minimum Stok ve Sipariş Kararında A Grubunun Ağırlığı

A grubundaki bir ürünün tükenmesi, C grubundaki bir ürünün tükenmesinden çok daha pahalıya mal olur. Bu yüzden minimum stok seviyesini belirlerken grupları ayırın.

A grubunda tedarik süresini ve günlük satış hızını dikkate alarak daha yüksek bir güvenlik payı bırakın. C grubunda ise gereğinden fazla stok tutmak sermayeyi bağlar; burada minimum stoku daha yalın tutmak mantıklıdır. Hesabın adımlarını minimum stok nasıl belirlenir yazısında bulabilirsiniz; ABC gruplarınız bu hesaba girdi olarak hizmet eder.

Örneğin A grubundaki bir üründe günlük satış 20 adet ve tedarik süresi 5 günse, tedarik süresi boyunca 100 adet tüketilir. Buna birkaç günlük güvenlik payı ekleyerek minimum stoku belirlersiniz. Aynı hesabı C grubunda günde 1 adet satan bir ürün için yaptığınızda ortaya çıkan sayı çok daha küçüktür; bu ürüne A ile aynı payı vermek gereksiz stok demektir.

Hesabı Nerede Yapacaksınız, Sonucu Nerede Kullanacaksınız?

Hesap için ayrı bir yazılım şart değildir. Ürün bazında satış tutarlarını bir tabloya alıp yukarıdaki dört adımı uygulamak çoğu işletme için yeterlidir. Tablo kurulumunun sınırlarını ve dikkat edilecek noktaları Excel stok takibi yazısında bulabilirsiniz.

Önmuhasebeciniz - Ön Muhasebe uygulamasında otomatik bir ABC raporu yoktur; gruplandırmayı kendi tablonuzda yaparsınız. Uygulamadan alacağınız destek başka yerlerdedir: stok listesinde toplam stok değerini görürsünüz, her stok kartında minimum stok alanını doldurursunuz ve minimum stoka göre düşük stok uyarısı alırsınız. Sayım raporlarını Excel'e aktarıp fark özetini kendi ABC tablonuzla birleştirebilirsiniz. Sayımı telefonla yapmak isterseniz telefondan stok takibi sayfası süreci baştan sona anlatıyor.

Sıkça Sorulan Sorular

ABC analizini kaç ürünlü bir listede uygulamak mantıklı?

Liste büyüklüğü için kesin bir sınır yok; önemli olan satış tutarlarının ürün bazında eksiksiz olması. Birkaç yüz ürünlü bir markette de, binlerce kalemli bir depoda da aynı dört adım işler. Liste büyüdükçe hesabı tablo üzerinde yapmak ve grupları otomatik formülle atamak zaman kazandırır.

A grubundaki ürün sayısı toplamın ne kadarı olmalı?

Kesin bir oran yoktur; grupların büyüklüğü sektöre ve ürün çeşitliliğine göre değişir. Yaygın yaklaşım, cironun ilk büyük dilimini A grubuna almaktır ve bu genellikle ürün sayısının küçük bir kısmına denk gelir. Önemli olan oranı tutturmak değil, sayım ve sipariş kararlarınızı bu ayrıma göre farklılaştırmaktır.

Bu grupları ne sıklıkla yenilemeliyim?

Satış desenleri mevsimsellik ve kampanyalarla değişir; bu yüzden grupları yılda bir ya da altı ayda bir yenilemek sağlıklıdır. Bayram, sezon açılışı gibi dönemlerden sonra yenileme yapmak daha isabetli sonuç verir. Grup üyeleri değiştiğinde sayım takviminizi de güncellemeyi unutmayın.

C grubundaki ürünleri hiç saymasam olur mu?

Olmaz. C grubu cironun küçük bir kısmını taşısa da kayıtla gerçek arasındaki fark orada da birikir ve zamanla büyür. Bu grupta sayım sıklığını azaltmak makul, sayımı tamamen bırakmak değil. Yılda bir yapılan bir kontrol turu, kayıtların kopmasını önlemek için yeterli olabilir.

ABC analizi son kullanma tarihi takibinin yerini tutar mı?

Tutmaz. Bu yöntem ürünün ciro ya da stok değeri açısından ağırlığını gösterir, raf ömrünü göstermez. Son kullanma tarihi olan ürünlerde FEFO raf düzeni ve ayrı bir SKT turu gerekir. Tarihi geçen ürünü stoktan elle çıkarmanız ve lot/SKT notunu stok girişinin açıklamasına yazmanız daha doğru bir yoldur.

Stok sayımına baştan sona bakmak isterseniz: Stok sayımı nasıl yapılır? Adım adım rehber

Tüm yazılar

Pro paket · 6.500 ₺ + KDV / yıl

Sizi arayalım

Gelişmiş raporlar, ekip için yetki seviyeleri ya da öncelikli destek gerekiyorsa Pro paketi telefonda anlatalım. Numaranızı bırakın, en kısa sürede arayalım.

Adınızı ve telefonunuzu yalnızca bu geri arama talebini yanıtlamak için kullanırız. Ayrıntılar: KVKK Aydınlatma Metni. Form gönderilemezse WhatsApp'a yönlendirilirsiniz; mesajı siz gönderirsiniz.