Barkodsuz Ürün Sayımı: Etiket ve Ürün Koduyla Nasıl Yapılır?
Oğuzhan Genç · Finans Uzmanı7 dk okuma
Barkodsuz ürün sayımı, etiketi yırtılmış, hiç barkodu olmayan ya da barkodu okunmayan ürünlerin adı veya iç ürün koduyla bulunup adedinin girilmesidir. Depoda ve markette bu durumla her sayımda karşılaşırsınız: açık ürün, tartılı ürün, kendi paketlemesini yaptığınız kalem, üretici etiketi düşmüş kutu. Çözüm, sayımı barkod okuyucuya mahkûm etmemek; her ürüne bir iç kod vermek ve sayım ekranında arama alanını kullanmaktır. Önmuhasebeciniz - Ön Muhasebe uygulamasında ürün, stok kartındaki adından ya da kodundan aranıp adet girilerek sayılır. Aşağıda bu akışı sahada nasıl kuracağınızı adım adım anlatıyoruz.
Barkodsuz Ürün Sayımını Zorunlu Kılan Dört Durum
Her ürünün barkodu vardır diye plan yaparsanız sayım günü elinizde bir liste kalır. Pratikte dört durum barkodu devre dışı bırakır.
Etiket yırtılmış veya solmuş. Koli üzerindeki barkod taşınma sırasında zarar görür, raftaki ürünün etiketi nemden silinir. Okuyucu bip sesi çıkarmaz, personel ürünü eline alıp bakmak zorunda kalır.
Ürünün hiç barkodu yoktur. Manavdan gelen dökme ürün, kendi paketlediğiniz baharat, hırdavatta metreyle satılan kablo, yedek parçada poşetlenmiş küçük parça. Bunların bir kısmı tartıyla satılır, bir kısmı adetle.
Açık ürün ve teşhir kalemi. Ambalajı açılmış, parçası eksik ya da teşhirde duran ürün barkoduyla değil, durumuyla ayrı takip edilir.
Barkod okunuyor ama sistemde karşılığı yok. Okuyucu okur, uygulama "ürün bulunamadı" der. Bu, stok kartı eksikliğidir; stok kartı temizliği rehberinde bu durumun nasıl önleneceğini anlatıyoruz.
Bu dört durumun ortak noktası şu: sayımı yapan kişinin elinde barkod dışında bir arama yolu olmalı. Bu yol da ürün adı ve iç koddur.
İç Ürün Kodu: Barkodsuz Kalemlerin Omurgası
Barkodsuz ürünlerin sayımını kolaylaştıran en etkili adım, her ürüne kendi belirlediğiniz bir iç kod vermektir. Bu kod barkodun yerine geçmez; ama sayım ekranında ürünü saniyeler içinde bulmanızı sağlar.
İç kodu belirlerken basit bir düzen kurun. Örneğin grup harfi, sıra numarası ve gerekiyorsa ölçü eki kullanabilirsiniz: "MAN-014" manav grubundaki on dördüncü ürün, "HRD-207" hırdavat grubundaki iki yüz yedinci kalem gibi. Kodunuzun sabit kalması önemli; bir ürüne bir kez kod verip stok kartına yazdığınızda, sonraki sayımlarda aynı kodu ararsınız.
Kod verirken üç kurala dikkat edin:
- Kodu stok kartının stok kodu alanına yazın. Uygulamada ürün, stok kodu alanından aranabilir. Kod kâğıtta kalırsa sayım günü işe yaramaz.
- Aynı kodu iki ürüne vermeyin. İki farklı kalem aynı kodla kayıtlıysa arama sizi yanlış ürüne götürür.
- Kodu ürünün raf etiketine de yazın. Personel rafta gördüğü kodla ekranda aradığı kodu eşleştirebilsin.
Stok kartında barkod, stok kodu, raf, birim, grup, alış ve satış fiyatı, KDV/ÖTV ve minimum stok alanları bulunur. Barkodsuz bir ürünü kaydederken barkod alanını boş bırakıp stok kodu ve raf alanlarını doldurmanız yeterli. Hangi alanların mutlaka dolu olması gerektiğini stok kartı oluşturma yazısında ayrıntılı bulabilirsiniz.
Adla Arama mı, Kodla Arama mı?
Sayım ekranında iki arama yolu var: ürün adı ve stok kodu. Hangisini ne zaman kullanacağınız, sayımın hızını belirler.
Kodla arama hızlıdır ve yanlış ürüne gitme riski düşüktür. Kodu bilen personel birkaç karakter yazıp ürünü bulur. Barkodsuz ürünlerin çoğunda bu yolu öneririz; çünkü kod kısa, benzersiz ve sabittir.
Adla arama ise kod bilmeyen ya da kod ezberlemek istemeyen ekip için pratiktir. Ancak dikkat: "domates" yazdığınızda birden fazla kayıt çıkabilir (salkım, kasa, teşhir). Arama sonucunda doğru satırı seçmek personelin işidir. Bu yüzden ürün adlarını baştan düzenli tutmak, "domates" yerine "Domates Salkım" ve "Domates Kasa" gibi ayırt edici isimler kullanmak gerekir.
Sahada işleyen düzen genellikle şudur: ekip barkodlu ürünleri okuyucuyla geçer, barkodsuz ürünlerde kodla arar, kodu bilmediğinde adla arar. İki yöntem birbirini yedekler. Tek bir yönteme bağlı kalmak, sayım günü tıkanmanın en yaygın nedenidir.
Barkodsuz Ürünleri Sayım Listesine Önceden Ayırın
Sayım günü sürprizle karşılaşmamak için barkodsuz kalemleri önceden işaretleyin. Stok kartlarını gözden geçirip barkod alanı boş olanları listeleyin. Bu liste iki işe yarar: sayım ekibine "bu ürünlerde okuyucu değil, arama kullanacaksınız" bilgisini verir ve sayım sırasında bu kalemlerin atlanma riskini azaltır.
Listeyi raf sırasına göre dizerseniz ekip aynı koridorda hem barkodlu hem barkodsuz ürünleri tek turda bitirebilir. Sayım öncesi depo hazırlığı kontrol listesi bu hazırlığın raf ve etiket tarafını ayrıntılı anlatıyor.
Raf Etiketi ve Sayım Föyü: Sahada İşi Kolaylaştıran İki Araç
Barkodsuz ürünlerde en çok zaman kaybı, ürünün rafta nerede durduğunu bulmakta yaşanır. Bunu iki basit araçla çözersiniz.
Raf etiketi, rafın önüne yapıştırdığınız ve ürünün adını, iç kodunu ve birimini gösteren küçük bir karttır. Barkodlu ürünlerde raf etiketi genellikle barkodu da taşır; barkodsuz ürünlerde ise kod ve ad yeterli. Personel rafa bakar, kodu görür, ekranda arar, adedi girer.
Sayım föyü, o raf için hazırlanmış basılı ya da ekranda açılmış kısa listedir. Föyde o raftaki ürünlerin kodu ve adı sırayla yazar. Ekip föyü takip ederek hiçbir kalemi atlamadan ilerler. Özellikle barkodsuz ürünlerin yoğun olduğu manav, şarküteri ve hırdavat reyonlarında föy, sayımın tutarlılığını belirgin biçimde artırır.
Föyü hazırlarken ürünleri raftaki soldan sağa sırasıyla dizin. Ekip rafı okur gibi listeden ilerler; geri dönüp arama yapmaz. Bu yöntem, aynı ürünün iki kez sayılmasını da engeller.
Örnek: Bir Manav Reyonunda Barkodsuz Sayım
Diyelim ki marketinizde manav reyonunda 40 kalem var ve bunların 25'i tartılı ya da dökme ürün, yani barkodsuz. Sayımı şöyle kurarsınız.
Önce her kaleme iç kod verirsiniz: "MAN-001" elma, "MAN-002" armut gibi. Kodları stok kartına ve raf etiketine yazarsınız. Sayım günü ekip reyona föyle girer. Her satırda ürünün kodunu ekranda arar, tartıyı ya da adedi girer.
Burada bir ayrıntı var: tartılı ürünlerde adet değil, ağırlık ya da kendi belirlediğiniz birim esas alınır. Uygulamada birim alanı bunun için vardır; ürünü kilogram, adet ya da koli olarak tanımlarsınız ve sayımda o birimle girersiniz. Birim karmaşası, barkodsuz sayımda en sık yapılan hatadır. Elmayı bir gün adet, bir gün kilo sayarsanız fark raporu anlamsızlaşır.
25 kalemin tamamı kodla arandığında reyon turu, barkodlu reyonlara göre biraz daha uzun sürer. Bunu telafi etmenin yolu, barkodsuz kalemleri tek bir ekibe toplamak ve o ekibi kodlara alıştırmaktır. Kod ezberleyen personel, arama süresini kısaltır.
Barkodsuz Sayımda Fark Çıkarsa Ne Yapmalı?
Barkodsuz ürünlerde fark çıkma olasılığı barkodlu ürünlere göre daha yüksektir; çünkü her adımda insan eli devrede. Fark çıktığında önce ürünün doğru kodla arandığını kontrol edin. Yanlış koda girilen adet, doğru üründe eksik, yanlış üründe fazla görünür.
İkinci kontrol birimdir. Kilogram yerine adet girilmiş bir satır, farkı olduğundan büyük gösterir. Üçüncü kontrol, ürünün birden fazla rafta durup durmadığıdır; barkodsuz ürünler genellikle tek noktada durur ama teşhir ya da yedek koli ayrı yerdeyse iki kez sayılmalıdır.
Sayım sırasında belirlenen eşiği aşan farklar için uygulama yerinde uyarı verir, eşik dışı kalan kalemleri işaretler ve tek dokunuşla tekrar sayım yapılabilir. Barkodsuz ürünlerde bu özellik özellikle işe yarar; çünkü hata kaynağı genellikle tek bir satırdır ve tüm sayımı tekrarlamak gerekmez.
Farkın kaynağını bulma sürecini sayım farkı çıktığında ne yapmalı yazısında beş adımda anlatıyoruz. Barkodsuz ürünlerde bu adımlara kod ve birim kontrolünü ekleyin.
Sayım Sonrası: Barkodsuz Kalemleri Kalıcı Olarak Düzene Sokun
Sayım bittiğinde yapılacak en faydalı iş, barkodsuz ürünlerin listesini bir kez daha gözden geçirmektir. Hangi ürünün barkodu yok, hangisinin etiketi sürekli düşüyor, hangisine iç kod verilmedi? Bu üç sorunun cevabı, bir sonraki sayımın süresini belirler.
Mümkünse barkodsuz ürünlerin bir kısmına kalıcı çözüm bulun: tedarikçiden barkodlu ambalaj isteyin, kendi bastırdığınız etiketleri kullanın ya da ürünü iç kodla sabitleyin. Barkodu hiç olmayacak ürünler (dökme, tartılı) için ise iç kod ve raf etiketi kalıcı düzen haline gelmeli.
Sayım sonuçlarını ve fark raporlarını Excel'e aktarabilirsiniz. Kategori bazlı fark özeti, en fazla kayıp yaşanan ürün grupları ve lokasyon bazlı rapor, barkodsuz kalemlerin hangi grupta sorun çıkardığını görmenizi sağlar. Bu çıktıyı muhasebe ekibinizle paylaşmadan önce mali müşavirinize danışmanız yerinde olur.
Barkodsuz ürünleri ana sayımdan ayrı tutmanın bir yolu da onları ayrı bir depo ya da raf grubu olarak tanımlamaktır. Uygulamada çoklu depo ve çoklu şube tanımlanabilir; manav, şarküteri ve açık ürün alanını ayrı depo gibi izlemek, farkın hangi bölgeden geldiğini netleştirir. Bu yapıyı çok depolu stok takibi yazısında anlatıyoruz.
Genel sayım akışını baştan sona kurmak isterseniz stok sayımı rehberi başlangıç noktanız olabilir. Telefonla sayım yapacaksanız telefondan stok takibi sayfası cihaz tarafını özetliyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Barkodsuz ürün sayımı nasıl yapılır?
Ürüne bir iç ürün kodu verip stok kartına ve raf etiketine yazarsınız. Sayım sırasında personel bu kodu ya da ürün adını uygulamada arar, çıkan kayda adedi girer. Barkodlu ürünler okuyucuyla geçilirken barkodsuz kalemler arama yoluyla sayılır; iki yöntem aynı sayımda birlikte kullanılır.
Barkodu okunmayan ürünü sayıma nasıl eklerim?
Ürünün stok kartı varsa adından ya da stok kodundan arayıp adedi girersiniz. Kart hiç yoksa önce stok kartını oluşturmanız gerekir; barkod alanını boş bırakıp stok kodu ve raf alanlarını doldurmanız yeterli. Etiketi yırtık ürünü aynı ürünün sağlam etiketli kopyasıyla karıştırmamak için raf konumunu kontrol edin.
Tartılı ürünlerde adet mi, kilo mu girilir?
Ürünü stok kartında hangi birimle tanımladıysanız sayımda o birimi kullanın. Tartılı ürünler genellikle kilogram, paketli ürünler adet olarak tanımlanır. Aynı ürüne bir sayımda adet, diğerinde kilo girerseniz fark raporu yanıltıcı olur; birimi bir kez belirleyip sabit tutun.
Barkodsuz ürünlerde fark neden daha sık çıkar?
Çünkü her adımda insan eli devrededir: kod arama, doğru satırı seçme, birim girme. Yanlış koda girilen adet, doğru üründe eksik, yanlış üründe fazla görünür. Fark çıktığında önce kodun ve birimin doğru olduğunu, sonra ürünün birden fazla rafta durup durmadığını kontrol edin.
Barkodsuz ürünler için ayrı bir depo tanımlamak gerekir mi?
Zorunlu değil ama faydalıdır. Manav, şarküteri ya da açık ürün alanını ayrı depo gibi tanımlarsanız farkın hangi bölgeden geldiğini raporlarda net görürsünüz. Uygulamada çoklu depo ve çoklu şube tanımlanabilir; bu yapı barkodsuz kalemlerin yoğun olduğu alanları ana sayımdan ayırmanızı kolaylaştırır.
Stok sayımına baştan sona bakmak isterseniz: Stok sayımı nasıl yapılır? Adım adım rehber
Tüm yazılar